20 توصیه برای افزایش مهارت انتقاد کردن
20 توصیه برای افزایش مهارت انتقاد کردن و مورد انتقاد قرار گرفتن
20 توصیه برای افزایش مهارت انتقاد کردن و مورد انتقاد قرار گرفتن
با نگاهی کوتاه بر کتاب " قدرت انتقاد سازنده"
نوشته پروفسور وایزینگر
ترجمه دکتر سید مهدی الوانی
- استقبال از انتقاد
روحیه ی مثبت داشته باشید و از انتقادات استقبال کنید فراموش نکنید که انتقادات فرصتهای ارزشمندی هستند و مهمترین عامل در موفقیت های کاری شما به حساب می آیند
- به طور استراتژیک انتقاد کنید.
چگونه مي توان به منتقد استراتژيك تبديل شد و از قدرت انتقاد سازنده استفاده کرد؟
بهترين پيشنهاد اين است که با شناسايي موقعيتي که قرار است از آن انتقاد کنيد، اين کار را تمرين کنيد
قبل از اينكه انتقاد کنيد اين سوالات را از خود بپرسيد:
دقيقا" چه چيز را مي خواهم بيان کنم؟
چه چيز را مي خواهم تغيير دهم؟
انگيزه و محرك من براي بيان اين انتقاد چيست؟
چه راه حل ها و اهداف خاصي را مي توانم ارائه کنم و براي دستيابي مخاطب به اين اهداف، چكار مي توانم بكنم؟
- بهبودگرا باشید
همه ما ذاتا علاقمند به پیشرفت هستیم اما انتقادات معمولا این حس را درون ما کاهش می دهد از این جهت که در انتقادات بر جوانب منفی تاکید میشود ، این در حالیست که در انتقاد سازنده تمام تلاش این است که با تاکید بر جوانب مثبت کار و ارائه پیشنهاداتی مفید به مخاطب خود این پیام را گوشزد کنیم که "اطمینان دارم موفق میشوی"
- خودباوریتان را حفظ کنید
مراقب باشید گاهی انتقادات شما با اینکه بهبودگرا هستند اما غرور مخاطب را جریحه دار میکنند.هرگز به خود اجازه ندهید که با این نوع انتقاد به شخصیت مخاطب آسیب بزنید.
- کلمات صحیح انتخاب کنید
از کلماتي که بر زبانتان جاري مي شود، بهترين ها را انتخاب کنيد اگر اين کار را انجام دهيد، بهترين کار است؛ در بسياري از مواقع، تغيير جزيي کلماتي که استفاده مي کنيد باعث تفاوت هاي بزرگي مي شود .
- انتقادتان را نقد کنید
بايد انتقاداتي را که دريافت مي کنيد مورد ارزيابي قرار دهيد.
گرچه مطالبي بسياري وجود دارد که تفكر در بارة آنها به ارزيابي صحت انتقاد کمك
مي کند، اما پنج ويژگي خاص که کاملا مفيد هستند توصيه میشود:
اول: محتواي انتقاد است. از خود بپرسيد “ اين اطلاعات چقدر مهم است؟”
دوم: منبع انتقاد بايد مورد توجه قرار گيرد . هنگامي که مي دانيد فردي که از شما انتقاد مي کنید نمي داند درباره چه چيز صحبت مي کند، کاملا طبيعي است که از او ناراحت شويد.
سوم: بار احساسي موقعيت است که بايد در نظر گرفته شود . مطمئن باشيد که احساسات،بر نحوه انتقاد کردن و مورد انتقاد قرارگرفتن تأثير مي گذارد . وقتي ما عصباني يا آزرده هستيم. اغلب مطالبي را مي گوييم که اگر در آن شرايط خاص قرار نداشتيم هرگز به زبان نمي آورديم.
چهارم: چند نفر از شما انتقادات مشابهي مي کنند؟
پنجم: شما بايد يك تحليل هزينه انجام دهيد . به عبارت ديگر بايد مشخص کنيد که چقدر انرژي صرف مي کنيد و در قبال آن چه نتايجي مي توانيد انتظار داشته باشيد .
- مخاطب خود را در فرآیند انتقاد شرکت دهید
شرکت دادن مخاطب شما در فرآيند انتقاد از چند جهت حائز اهميت است . اما بهترين
دليل اين است که ارتباط متقابل با او با روشي مثبت، فرصت هاي بسياري براي راه حل هاي سازنده در اختيار شما قرار مي دهد. هر يك از شما که در اين فرآيند وارد عمل شود، يك هم افزایی (synergy) آغاز می شود.
- بدون هیچ « اما » شایستگی ها را متذکر شوید
انتقاد يعني ارزشيابي شايستگي ها و عدم شايستگي ها، اما واقعيت اين است که اکثرمردم هنگام انتقاد کردن، شايستگي ها را ناديده مي گيرند، اگر مي خواهيد از قدرت انتقاد سازنده استفاده کنيد، نبايد از آنها چشم پوشي کنيد. هنگامي که شما به سادگي شايستگي هاي فرد را ذکر مي کنيد، بدان معني است که از تلاش هاي او آگاه بوده و به آنها احترام مي نهيد. شخصيت مخاطب اگر ارتقا نيابد، حداقل آسيب نمي بيند.
به خاطر داشته باشید ، کلمه “اما” داراي بار منفي است . به عبارت ديگر به مخاطب مي گويد: آنچه را که شنيده است(نكات مثبت ( را فراموش کند.
- به آنها بگویید که چه چیزی می خواهید
دقيقاً همان چيزي را که فكر مي کنيد با آن مي توان انتقاد را به مرحله اجرا درآورد و در واقع راه حلی که شما براي بهبود وضعيت ارائه مي کنید را بیان کنید.
- وقت شناس باشید
برای هر کاری زمان و مکان مناسبی وجود دارد حتی انتقاد!
قانون مشخصي براي تعيين زمان دقيق انتقاد وجود ندارد . آنچه که بايد مورد توجه قرار گيرد آگاهي و مهارت استفاده از عوامل طبيعي، موقعيتي و روحي، براي افز ايش احتمال پذيرش انتقاد توسط مخاطب است.
در عمل قبل از آنكه انتقاد کنيد سعي کنيد اين عادت را در خود به وجود آوريد و از خود
بپرسيد: "آيا اين مناسب ترين زمان براي انتقاد است؟ ” آيا ضروري است که الان انتقاد کنم؟ آيا مي خواهم در اين شرايط انتقاد کنم؟ آيا او شر ايط روحي مناسبي دارد؟
- از سوالات سقراطی استفاده کنید
روش چهار مرحله اي استفاده از سؤالات سقراطي به شرح زير است:
- سؤالاتي را بپرسيد که جواب آنها مخاطب را به اطلاعات مهم راهنمايي مي کند
- سؤالات خود را با شيوه اي ملتمسانه بيان نكنيد .از جملاتی استفاده کنید که با "چه می شد اگر "شروع شوند
- اگر از مخاطب خود جواب غيرمنتظره اي شنيديد، آن را بررسي کنيد ، اگر رضایت شما برآورده نشد،نظر خود را با عبارت دیگری بیان کنید
- اگر احساس کرديد که با شما بازي مي شود، محكم باشيد و آزادانه انتقاد خود را با اين سؤال بيان کنید “ اجازه بده چند سؤال از تو بپرسم ، سپس من نیز نظراتم را می گویم و سپس با کمک هم به جوابهایی میرسیم"
- وقتی کلمات کارساز نیستند اقدام کنید
چهار مرحله براي تنظيم رفتار هنگامي که انتقاد زباني مؤثر نيست و بايد رعايت شود به شرح زير است:
١- مشخص کردن انتقاداتي که به طور دائم بيان کرده ايد اما هيچ فايده اي نداشته است.
٢- رفتاري را در پيش بگيريد که مخاطب را مجبور کند رفتارش را تغيير داده و در نتيجه
تغييرات مورد نظر حاصل شود
٣- در اقدامات خود استمرار داشته باشيد.
٤- اگر مشكل همچنان حل نشده باقي ماند، مداخله رفتاري ديگري را به کار گيريد
- از انتقادات خود بهره ببرید
انتظارات، شرطهایی ذهنی (mental bets) هستند که درباره نتايج وقايع، رفتار خودمان و رفتار ديگران با خود مي بنديم. آنها اغلب منعكس کننده اهداف و استانداردها هستند . درفرآيند انتقاد، انتظارات عوامل پرقدرتي محسوب مي شوند . سه مرحله به شرح زير براي ايجاد رابطه مثبت بين انتقاد و انتظارات وجود دارد:
مرحله اول با شناسايي انتظارات، به ماهيت و چگونگي آنها پي مي بريم .
در مرحله دوم بررسي مي کنيد توقعات شما تا چه حد مطابق با واقعيات است . مي توانيد از توقعاتي که در گذ شته تجربه کرده ايد، به عنوان پايه و معيار استفاده کنيد .
مرحله سوم : بايد کساني را که در مسير توقعات شما قرار مي گيرند، از توقعات خود آگاه کنيد. وقتي به آنها اجازه مي هيد از توقعات شما آگاه شوند، اطلاعات بسيار مهمي در اختيار آنان قرار مي دهيد(چه چيزي در فكر شماست و به چه چيزي نياز داريد) همچنين اين فرصت را در اختيار آنان قرار مي دهید تا ارزيابي کنند آيا توقعات شما واقع گرايانه است و آيا مي توانند آنها را در همان سطح مورد نظر شما برآورده سازند؟ اگر به اين نتيجه برسيد که توانايي انجام آنها را ندارند، اين فرصت را خواهند داشت که دلايل خو درا براي شما تشريح نموده و با هم مي توانيد به يك چشم انداز واقع گرايانه دست يابيد.
- تصدیق کنید که انتقاد یک امر ذهنی است
شايع ترين روشي که توسط آن مردم ارزيابي ذهني خود را به يك واقعيت مطلق منتقل مي کنند، پيام هايي است که با “ تو” شروع مي شود. پيام هاي حامل “ تو” تقريباً همواره باعث تحريك يك حالت تدافعي مي شود. زيرا نوك پيكان سرزنش را به طرف مخاطب نشانه مي روند، اغلب موارد سرزنش غيرضروري است . زيرا به ندرت اتفاق مي افتد که در پس عملكرد ضعيف افراد، هدفي خاص نهفته باشد.
رفتارهاي آنان معمولاً براي ارضاي نيازهايشان صورت می گيرد و قصد آنان ايجادمشكل براي شما نيست . بنابراين اگر شما به خاطر داشته باشيد که انتقادات شما ذهني بوده و يك حقيقت مطلق و قاطع نيستند، احتمال آنكه از قدرت انتقاد سازنده استفاده کنيد افزايش مي يابد.
- در انتقادات خود انگیزگی قرار دهید
يكي از نقش هاي اساسي انتقاد “ تشويق براي کارکرد بهتر ” است . بنابراين صحيح آن است که فرض کنيم براي اينكه انتقاد شما قدرت سازنده داشته باشد بهتر است براي مخاطبان تان برانگيزاننده باشد. بهترين کارکرد انگيزه اين است که انتقاد را به گونه اي شكل مي دهد تا مخاطب به جاي احساس اجبار، براي بهبود در کار خويش، احساس تمايل را تجربه کند .
- از دنیای مخاطبان خود استفاده کنید
در مواقع بسياري متوجه مي شويد که استعاره ابزار مناسبي براي استفاده از قدرت
انتقاد سازنده است . يك مورد زماني است که به دليل بي معني بودن انتقاد براي مخاطب و ارائه نكردن هيچ انگيزه اي براي تغييرات، هيچ نتيجه اي از انتقاد نمي گيرد، حتي وقتي که شما سعي کرده ايد تغييرات را به نوعي با مزاياي مالي يا ديگر انگيزه ها مرتبط سازيد.در اينجا ممكن است شما به اين نتيجه برسيد انتقادي که از طريق استعاره و يا مايه اي از روانشناسي بيان شود تنها ناجي شما خواهد بود زيرا استعاره دروازه اي است به دنياي ناخودآگاه فرد . استعاره به شما اجازه مي دهد از مسيري وارد دنياي مخاطب شويد که براي او معني دار باشد . حال که انتقاد باعث تحريك سيستم انگيزش فرد مي شود انتقاد براي او معني دار شده و باعث انگيزش ميشود.
دومين مورد زماني است که انتقاد شما بسيار حساس است يا احتمال مي دهيد باعث تحريك رفتار تدافعي گردد.
سومين موردي که شما انتقاد از طريق استعاره را مؤثر می یابيد زماني است که
مي خواهيد از يك گروه انتقاد کنيد.نكته اي که در اين مورد بايد مورد توجه قرار گيرد، انتخاب استعاره اي متناسب با گروه است.
- پیگیر باشید ، پیگیر باشید ، پیگیر باشید
بسياري از منتقدان هنگام دنبال کردن انتقاد مرتكب دو اشتباه مي شوند:
اول تصور مي کنند اگر هيچ بهبودي به چشم نخورد به معني آن است که مخاطب متعهد نبوده و انتقاد را ناديده گرفته است.
دومين اشتباه اين که منتقد متوجه تغييرات مثبت مي شود اما قدردان آنها نبوده واغلب براين نكته تاکيد مي کند که مخاطب همچنان با استانداردهاي مورد نظر فاصله دارد.
به محض آنكه متوجه پيشرفتي شديد مستقيماً با فرد صحبت کنيد . قدرداني شما مانند يك محرك مثبت عمل کرده و باعث مي شود مخاطب به حرکت خود ادامه دهد و او را قادرمي سازد که بهتر از قبل عمل کند.
- معیارهایتان را برای انتقاد بشناسید
براي استفاده مؤثر از اين توصيه قبل از انتقاد از خودتان بپرسید
آيا بايد از معيارهاي ديگر نيز استفاده کنم؟
آيا ديگران مي دانند با چه معيارهايي درباره رفتار و نتايج آن قضاوت مي کنم؟
ديگران درباره معيارهاي انتخابي من چگونه فكر می کنند؟
این روش کمک می کند، انتقادات خود را شكل داده و به مخاطب منتقل کنيد و در
اين راستا ارزيابي هاي مؤثرتري انجام دهيد.
- به خودتان گوش دهید
يك روش خوب براي تمرين اين توصيه اين است که هر روز به مدت پنج دقيقه با آرامش
نشسته و به گفتگوي دروني که در آن لحظه در ذهن شما جاري است گوش فرادهيد
وقتي به شنيدن گفتگوي دروني خود عادت کرديد، مي توانيد هنگامي که مورد انتقاد قرارمي گيرد به آنچه که خود مي گوييد تمرکز کنيد . افكار خودکار شما معمولاً داراي مشخصه زيرهستند:
آنها اغلب غير منطقي هستند.
شما تقريباً هميشه اين افكار را قبول داريد.
آنها معمولاً خلاصه وار هستند.
افكار خودکار شما تمايل دارند که انباشته شده و براي ديگر افكار مانند نشانه عمل
کنند.
- خونسرد ، آرام و متمرکز باشید
اگر بتوانيد هنگام انتقاد آرامش خود ر ا حفظ کنيد قادر خواهيد بود عكس العمل مؤثرتري نسبت به وضعيت نشان دهيد .
براي حفظ آرامش خود هنگام انتقاد شدن يا انتقاد کردن مي توانيد از دو روش استفاده
کنيد:
اولين راه اين است که نسبت به عكس العمل هاي فيزيولوژيكي که خبر از فروپاشي
آرامش مي دهد حساس باشيد.
دومين روش حفظ آرامش هنگام انتقاد تمرينات آرام بخش است . تمريناتي که باعث
مي شوند در شما قدرتي به وجود آيد که بتوانيد در زمان مناسب حتي در موقعيت هايي که احساسات شما شديداً برانگيخته مي شود. آرامش خود را حفظ کنيد . واکنش هاي آرام بخش شما باعث مي شود رفتار انتقادپذير خود را حفظ کنيد . زيرا به شما اجازه مي دهد به طو ر معقولانه تفكر کنيد.