دکتر

۱- مقدمه :

تدارک نيازمنديهاي توليدي و خدماتي باشد. امروزه سازمانها ديگر به عنوان يک واحد توليدي يا خدماتي بطور مجزا نمي توانند

و مشتريان خود مي باشند.اين مشارکت نيازمند يک نظارت دقيق و نظام مند مي باشد که در صورت بي توجهي به آن ، سازمان رو

[ به زوال گرويده و سهم رقابتي خود را به رقبا و يا تازه واردين به صنعت موجود مي دهد.[ 8

هدف واحد که همانا جلب رضايت مشتريان مي باشد ،خواهد شد.

اين زنجيره بايد همواره همسو و همراستا با سليقه هاي مشتري جهت ايجاد اطمينان خاطر در او گردد.

1 – دانشيار دانشکده مهندسي صنايع

2 – دانشجوي کارشناس ارشد مهندسي سيستمهاي اقتصادي - اجتماعي

2

پيچيده تر و فشرده تر گرديد که نتيجه آن محيطي پويا و پرتغيير بود.در اين محيط رقابتي مشتريان در انتخاب فرآورده ها و

خدمات دلخواه خود قدرت بيشتري يافتند.

شود و سازمان بدنبال کسب اين مزيتها و پيشرو بودن در آنها مي باشد.

[ تا مفهوم زنجيره تامين اهميتي روز افزون کسب نمايد و سازمان بدنبال گسترش اين مفهوم در چاچوب سازماني خود برايد.[ 9

رقابت بصورت حيطه بندي (کوچک با کوچک-بزرگ با بزرگ) و تنها دغدغه رقابت کسب سود آوري، بوده است. تفکر غالب درآن

[ را بعنوان يک عامل رقابتي مهم مدنظر قرار مي داده اند.[ 7

اين نيازها ياري رسانند.

از مهمترين ويژگيهاي اين دهه ، از منظر رفتار بازار مي توان به مواردي همچون: ثبات و تکرار پذيري کم در خواسته هاي مشتريان

، تغييرات غير قابل پيش بيني و غير خطي ،تغييرات گسسته متغييرهاي بازار ، غير ممکن بودن پيش بيني آينده ،اشاره كرد . از

منظر شيوه رقابت نيز مي توان به مواردي همچون : اشباع بودن بازار و رقابت سنگين و بدون حيطه بندي(کوچک با بزرگ) و

[ دغدغه رقابت به صورت "بود و نبود" در بازار ، اشاره كرد.[ 7

در صدد يک برنامه ريزي منسجم براي مديريت اين زنجيره بر آمدند.

: [ از مهمترين عوامل رويکرد سازمانها به زنجيره تامين را مي توان عواملي چون[ 7,8,10

• بهبود در فرايند توليد و کاهش هزينه ها

• ايجاد يک حس مسئوليت در تامين کنندگان و توزيع کنندگان به عنوان شريانات اصلي سازمان در جهت جلب رضايت

• ايجاد يک محيط پويا و پرتغيير و به تبع آن رقابتي شدن بازار

• هماهنگ شدن با تامين کنندگان و توزيع کنندگان جهت پاسخ گويي سريع به نيازها و خواسته هاي مشتريان

نام برد.

[ گردند.[ 10

اوليه تا مرحله تحويل کالاي نهايي به مصرف کننده را شامل مي شود .

است .

• در يک زنجيره تامين مديريت شده، سازنده و تامين کنندگانش،خريداران و مشتريان بعبارت ديگر همه اعضاء در سازمان

براي آن پول پرداخت کند.اين شرکتهاي همكار ،بصورت يک سازمان گسترش يافته عمل مي کنند و از منابع مشترک

استفاده بهينه کرده تا به مزيتي رقابتي به طور منحصر بفرد دست يابند.نتيجه آن محصول يا خدماتي است با کيفيت بالا ،

[ قابليت دسترسي آسان و هزينه پايين.[ 8

• مديريت زنجيره تامين شامل يکپارچه سازي فرآيندهاي کسب وکار از استفاده کننده نهايي تا تامين کنندگان اوليه مي

[ باشد که محصول ، خدمات و يا اطلاعاتي را مهيا مي کند که براي مشتريان ايجاد ارزش مي کند.[ 5

• مديريت زنجيره تامين بر يکپارچه سازي فعاليتهاي زنجيره تامين و نيز جريانهاي اطلاعاتي مرتبط با آنها از طريق بهبود

در روابط زنجيره ، براي دستيابي به مزيت رقابتي قابل اتکا و مستدام مشتمل مي شود.بنابراين مديريت زنجيره تامين

[ هماهنگ سازي فعاليتها در زنجيره تامين توليد و عرضه محصول.[ 11,12

[ تصميم گيري در مديريت زنجيره تامين داراي ۳ گام اصلي مي باشد كه عبارتند از:[ 7,10

گام ۱- طراحي استراتژي زنجيره تامين : تصيم گيري درباره چگونگي ايجاد يک ساختار منسجم و منطبق با استراتژيهاي

سازمان و همچنين مشخص کردن ترکيبها و فرآيندهايي که در هر مرحله مورد نياز مي باشد .

گام ۲- برنامه ريزي زنجيره تامين : اتخاذ تصميمات و سياستهاي عملياتي در نحوه فعاليتهاي سازمانهاي موجود در

گام ۳- عمليات زنجيره تامين : تصميم گيري و اتخاذ اقداماتي جهت پاسخگويي هر چه بهتر به سفارشات و نيازهاي

خاص مشتريان که معمولا بصورت روزانه يا هفتگي مورد بررسي و تصميم گيري قرار مي گيرد.

مشکلات فائق آمد و زنجيره تامين موجود را بعنوان يک مزيت رقابتي منحصر بفرد معرفي و مورد استفاده قرار داد.

يکي از بزرگترين مشکلات در زنجيره تامين ، نبود هماهنگي ميان اعضاي زنجيره مي باشد[ 4]. هماهنگي زنجيره زماني بهبود مي

يابد که کليه اعضاي آن اقداماتي هماهنگ انجام دهند که موجب افزايش سود کلي زنجيره گردد.اين امر در صورت آگاهي اعضا از

عملکرد يکديگر و اقداماتي که جهت بهبود توسط هر عضواتخاذ مي شود ، نايل مي گردد.

بسزايي در افزايش سهم بازار خرده فروشي فروشگاه دارد . در صورت ايجاد يک نوسان در سفارشات فروشگاه ، زماني که از طرف

بيشتر شده و باعث ايجاد اثر شلاقي در زنجيره شده و مشکلات بسياري را بر سازمان تحميل مي کند.شكل ۱ اين مفهوم را بطور

مشخص توضيح مي دهد .

: [ از مهمترين موانع موجود در ايجاد هماهنگي در زنجيره تامين بطور عمده مي توان به ۵ مورد اشاره کرد[ 10

۱- موانع مشوق : موانعي که سبب عدم همکاري اعضاء با يکديگر شده و سبب ايجاد تغييرات محسوس و کاهش سود زنجيره

مي گردد که بطور مثال مي توان به برخورد نامناسب سازمان با تامين کنندگان يا توزيع کنندگان اشاره کرد.

۲- موانع پردازش اطلاعات : موانعي که سبب مخدوش شدن اطلاعات در کل زنجيره شده و در نتيجه سازمان در پاسخ به

سازمان اشاره کرد.

۳- موانع عملياتي : موانعي که در راستاي انجام سفارشات صورت مي گيرد که بطور مثال مي توان به ، عدم ارسال بموقع

کالا از تامين کننده به سازمان اشاره کرد.

۴- موانع قيمت گذاري : عواملي که سبب نبود يک ثبات قيمت در محصول نهايي مي شودکه اين عوامل مي تواند از درون

سازمان يا از بيرون سازمان به زنجيره اعمال گرددکه بطور مثال مي توان به نبود ثبات در قيمت مواد اوليه وارداتي اشاره کرد.

۵- موانع رفتاري : موانع رفتاري به مسائل درون سازماني بر مي گردد که سازمان با آنها درگير مي باشد.

جهت دستيابي به يک مديريت زنجيره تامين اثربخش، ۵ عملکرد تا اندازه اي به سازماندهي و هماهنگي موثرتر کمک مي کنند.

: [ اين عملکردها بطور خلاصه در زير بيان و تشريح گرديده اند[ 7

هزينه ها مي گردد.

زنجيره تامين را به مشارکت با عوامل خارج از شرکت گسترش مي دهد.

خواسته هاي اعضاي موجود در زنجيره را جهت افزايش سود آوري استراتژيک مورد توجه قرار مي دهد.

اين عملکرد استفاده از تکنولوژيهاي نوين را جهت انتقال اطلاعات و اصلاح زنجيره تامين مورد توجه قرار مي دهد.

سازمان جهت ايجاد اين زنجيره مي باشد.

از مهمترين مفاهيمي که در مقوله تفكر استراتژيك مي گنجد عبارتند از :

[ • استراتژي 1 : تشخيص فرصتهاي اصلي و تمرکز منابع سازمان در جهت تحقق منافع نهفته در آن است .[ 2

• فرصت 2 : فرصتها درون مايه اصلي حرکت هاي استراتژيک هستند و در محيط کسب و کار از نيازهاي پاسخگويي نشده

[ بازار شکل مي گيرند.[ 2,3

[ • مزيت رقابتي 3 : عواملي که سبب ترجيح سازمان بر رقيب توسط مشتري مي شود.[ 3

• برنامه ريزي استراتژيک 1 : برنامه ريزي استراتژيک ايجاد تطابق بين عوامل داخلي و محيطي سازمان است و بدين

[ ترتيب با پيش بيني روند عوامل محيطي ، مناسب ترين جهت گيري براي سازمان مشخص مي شود.[ 2

• تفکر استراتژيک 2 : تعاريف متعددي براي اين مفهوم بيان شده که از مهمترين آنها مي توان به موارد زير اشاره کرد :

[ تفکر استراتژيک طرح ريزي اقدامات بر اساس يادگيري جديد مي باشد[ 4 􀂊

تفکر استراتژيک يک فرايند سنتز ذهني است که از طريق خلاقيت ، دور نمايه يکپارچه اي از کسب و کار را در 􀂊

[ ذهن ايجاد مي کند[ 4

تفکر استراتژيک رويکردي است که چارچوب نگرشي ارزشمندي را مي آفريند و مفاهيم اثر بخشي را عرضه مي 􀂊

[ کند[ 4

برنامه ريزي استراتژيک با تمرکز بر جزئيات کار، داده هاي دقيق براي تبيين و پياده سازي استراتژي را فراهم مي سازد.تفکر

شده کمک مي کند.

به ميزاني که محيط قابل درک تر و تغييرات آن قابل پيش بيني تر باشد ، مکتب هاي پيش تدبيري و تجويزي 3 (نظير برنامه ريزي

استراتژيک) اثر بخش و کارايي بيشتري را ارائه مي دهند ، ولي با پيچيده تر شدن روابط محيطي و بروز تغييرات جهشي و غير

خطي (مشابه شرايطي که امروزه با آن مواجه هستيم) رويکردهاي ساده و تجويزي اثربخشي خود را از دست داده و به جاي آن بهره

( گيري از رويکردهاي توصيفي 1 (نظير تفکر استراتژيک) توصيه مي شود[ 4] (شکل ۲

1 -Strategy

2 –Opportunity

3 –Competitive Advantage

1 - Strategic Planning

2 –Strategic Thinking

3-Prescriptive School

1-Descriptive School

شکل ۲- مقايسه پاراديم ها و رويكردهاي استراتژي

اين ويژگي ها را ندارد.

تفکر استراتژيک رويکرد مناسب براي خلق استراتژي در محيط کسب و کار امروزي است . اين رويکرد در شرايط رقابتي شديد ،

جائيکه رفتار بازار غير قابل پيش بيني است يک مزيت بي جايگزين بشمار مي رود.

صحيحي را اتخاذ نمايند.تفکر استراتژيک کمک مي کند تا عوامل متعدد کسب وکار بر مبناي ميزان تاثير گذاري در "خلق ارزش

براي مشتري" رده بندي شده و منابع سازمان صرفا بر روي عوامل اصلي تاثير گذار تمرکز يابد.

تصميم گيري مديران قرار داده و سبب افزايش سهم بازار در کسب و کار موجود براي سازمان مي گردد. شکل زير بطور مشخصي

اين روابط را تشريح مي کند .

(CSF) فاکتورهاي کليدي موفقيت

الگوي ذهني (چشم انداز موفقيت

زنجيره تامين)

شکل ۳-جايگاه تفکر استراتژيک در مديريت زنجيره تامين

: [ براي تفکر استراتژيک پنچ رکن اصلي را پيشنهاد مي کند[ 4 (Liedtka) ليدکا

۱- دورنمايي از سيستم 1

۲- تمرکز بر هدف و خواسته ها 2

۳- فرصت جويي هوشمندانه 3

۴- پيشروي با فرضيه براي تعامل و مقابله با محيط 4

۵- تفکر براي استمرار در زمان

به اهميت بکارگيري تفکر استراتژيک در اين بحث پرداخت.

• اولين رکن در الگوي ليدکا دورنمايي از سيستم مي باشد.در يک مديريت زنجيره تامين بايد همواره الگوي کاملي از

عوامل خلق ارزش- از ابتدا تا انتهاي زنجيره - را در ذهن مورد بررسي قرار داد.در اين الگو شايستگي هاي کليدي

گردد.

• دومين رکن در الگوي ليدکا تمرکز بر هدف و خواسته ها مي باشد.اين رکن،تمرکز منابع اعضاي موجود در زنجيره را

در راستاي دستيابي به هدف توصيه مي كند.اين منابع شامل امکانات فيزيکي اعضاء و توانمنديهاي تکنولوژيکي هستند

كه جهت دستيابي همه اعضاء آنرا مدنظر قرار مي دهند.

• سومين رکن در الگوي ليدکا فرصت جويي هوشمندانه مي باشد.اين رکن توجه به بدنه زنجيره و ظرفيتهاي خلاقيت

نهفته در آنرا امري کارساز بشمار آورده و توجه به محيط پيرامون و استقبال از ايده هاي جديد و کشف فرصتهاي

نوظهور را امري مهم تلقي مي کند.

• چهارمين رکن در الگوي ليدکا پيشروي با فرضيه مي باشد.اين رکن به روش علمي "فرض و آزمون فرض" تکيه کرده و

ايجاد فرضيه هاي جديد و مدبرانه را جهت مقابله با محيط پيرامون و تعامل با تحولات محيطي را مورد ارزيابي قرار مي

دهد.

• آخرين رکن الگوي ليدکا تفکر براي استمرار در زمان مي باشد.در اين ديدگاه زنجيره بعنوان يک سازمان واحد تلقي

گرديده که صرفا در زمان حال زندگي نمي کند و تفکر اينکه موفقيت هاي امروز زنجيره حاصل توانمنديهاي ديروز

زنجيره بوده و براي موفقيت در آينده نيز بايد امروز پايه گذاري گردد، مورد نظر مي باشد.

در رويکرد استراتژي اثر بخش، ماهيت کار ، تکوين استراتژي است(و نه برنامه ريزي استراتژيک) ، جلو برنده کار، تفکر

[ استراتژيک است(و نه فرايند برنامه ريزي) و حاصل کار مزيتهاي رقابتي است.[ 3

1 –System Perspective

2 –Intent Focus

3 –Intelligent Opportunism

4 –Hypothesis Driven

9

صورت عدم آمادگي رقبا براي واکنش مناسب در مقابل اين مزيت ، سبب ايجاد يک وضعيت دشوار براي آنها مي گردد.

تفکر استراتژيک بر "يادگيري" به عنوان روش موثر در توسعه فهم و بصيرت نسبت به مشتري و بازار تاکيد کرده و با پياده سازي آن

رضايت مشتريان خود گرديده و از اين رو به يک زنجيره کارا تبديل مي گردد.

شکل ۴ فرايند کلي اين حالت را بيان مي کند .

شکل ۴- پياده سازي تفکر استراتژيک در زنجيره تامين

براي تفکر استراتژيک جهت افزايش قدرت پاسخگويي زنجيره به نيازهاي مشتري بهره برد.اين پيشنهادات درک عميق تري از قواعد

کسب و کار را فراهم کرده و نيازهاي نهفته مشتريان را آشکار و سازمان را درخلق ارزش بيشتر براي مشتري توانمند مي سازد.

پيشنهاد اول : همه اعضاء را ترقيب به يادگيري از محيط قبل از اطلاع گيري كرده و بعد از كسب نتيجه كامل در مورد اطلاعات

كسب شده، بهترين گزينه ها را در زنجيره پياده سازي كنيم.

پيشنهاد دوم : بيش از پاسخگويي به نيازهاي کشف شده در بازار و مشتريان به دنبال کشف نيازهاي پاسخگويي نشده براي

مشتريان، بوده و اعضاي زنجيره در شناخت اين نيازها به تشکيل تيمهاي تحقيق بپردازند.

پيشنهاد سوم : بيش از اهداف مياني ، چشم به اهداف نهايي با ايجاد يک راه ميان بر به جاي افزايش سرعت باشيم.به عبارتي

غايي استفاده کنيم.

و فهم در اثر بخشي براي کسب و کار خود بعنوان مكمل استفاده کنند.

گستره بازار و افزايش سهم آنرا سبب مي گردد.

همواره اين زنجيره را که همانا هدف اصلي خود را جلب رضايت مشتريان مي داند ياري مي رسانند.

زنجيره ميان اعضاء با پاسخگويي سريع به تحولات بازار گرديده است.

1] برادران کاظم زاده، رضا ،مطلبي ، مهدي ، سيستمهاي اطلاعات زنجيره تامين ، ۳کنفرانس بين المللي مهندسي صنايع ، دانشگاه امير ]

۱۳۸۳ ,۱۳۹- کبير، صفحه ۱۲۹

2] علي احمدي ،عليرضا ، فتح ا...، مهدي ، تاج الدين،ايرج، نگرشي جامع بر مديريت استراتژيک ، چاپ اول ، نشر توليد دانش, ۱۳۸۳ ]

3] غفاريان ، وفا ، کياني ، غلامرضا، استراتژي اثر بخش ، چاپ اول، نشر فرا , ۱۳۸۳ ]

4] غفاريان ، وفا ، کياني ، غلامرضا ، ۵ فرمان براي تفکر استراتژيک ، چاپ اول، نشر فرا, ۱۳۸۴ ]

[5] Alvarado, Y.U, Kotzab, H, Supply Chain Management, the Integration of Logistics and Marketing, Industrial

Marketing Management, No 3, (PP 183-198 ،2001

[6] A.Mollenlcopf , Diana ,g.Closs, David, A Global Supply Chain Frame Work ,Journal of Industrial Marketing

Management , No 33,( PP 37-44), 2004

[7] Hand field, R.B., Nichols, E.L.JR, 1999, Introduction to Supply Chain Management, New Jersey, Prentice Hall

[8] Kuglin, J, 1998, Customer Centered Supply Chain Management, Prentice Hall

[9] Lummus R.,J.Vokurca .R, Defining Supply Chain Management , A Historical Perspective and Practical

Guidelines , Industrial Management and Data Systems , No 1 , (PP 11-17) , 1999

[10] Sunil Chopra & Peter Meindl, 2001, Supply Chain Management, Strategy, Planning and Operation, Prentice

Hall